Κάθε περίοδος της ζωής μας συνοδεύεται από αναπτυξιακές προκλήσεις και δυσκολίες που απαιτούν νέες δεξιότητες, νέους τρόπους αντίδρασης και νέους τρόπους διαχείρισης. Η εφηβεία θεωρείται μια περίοδος«κατακλυσμιαίων και δραστικών αλλαγών», περίοδος έντονων εκρήξεων των συναισθημάτων και της συμπεριφοράς.

Κατά την διάρκεια αυτής της περιόδου οι έφηβοι πρέπει να επιτύχουν δύο πολύ σημαντικούς στόχους:

  1. Να επιτύχουν αυτονομία και ανεξαρτησία από τους γονείς τους
  2. Να συγκροτήσουν μια ταυτότητα, να δημιουργήσουν έναν ολοκληρωμένο εαυτό που συνθέτει αρμονικά διαφορετικά στοιχεία της προσωπικότητας

Αυτονομία και Ανεξαρτησία

Η έναρξη αυτής της βιολογικής ωρίμανσης, καθώς και οι αυξημένες σεξουαλικές ενορμήσεις αποτελούν έναυσμα για έντονες συγκρούσεις μεταξύ των εφήβων και των γονέων. Σύμφωνα με την επικρατούσα αντίληψη, οι έφηβοι χρησιμοποιούν τις συγκρούσεις και την επαναστατικότητα για να επιτύχουν αυτονομία και ανεξαρτησία από τους γονείς. Μολονότι η συναισθηματική απόσταση μεταξύ των εφήβων και των γονέων τους τείνει να αυξάνεται στην αρχή της εφηβείας, δεν οδηγεί απαραίτητα στην επανάστασητων εφήβων ή στην απόρριψη των εφήβων από τους γονείς.

Η αυτονομία και η ανεξαρτησία προϋποθέτει το να μπορεί κάποιος να κρίνει και να ρυθμίζει την συμπεριφορά του στηριζόμενος στις δίκες του δυνατότητες. Πολλοί έφηβοι μαθαίνουν να κάνουν αυτό ακριβώς, να επανεκτιμούν τους κανόνες, τις αξίες και τα όρια που τους έχουν επιβληθεί από το σχολείο και την οικογένεια προκειμένου να αυτονομηθούν και να αναλάβουν υπεύθυνους ρόλους ενηλίκων. Ορισμένες φορές αντιμετωπίζουν αρκετή αντίσταση από τους γονείς τους  κάτι το οποίο μπορεί να οδηγήσει σε σύγκρουση, αλλά είναι πολύ πιο συχνό οι γονείς να βοηθούν  τα παιδιά τους σε αυτή την διαδικασία μειώνοντας τις εντάσεις και ενισχύοντας την ανάπτυξη της ανεξάρτητης σκέψης των παιδιών και της αυτονομίας τους.


Συγκρότηση ταυτότητας

Κατά την περίοδο της εφηβείας οι νέοι αναλύουν κι επαναπροσδιορίζουν τους ρόλους τους (φίλος/-η, αδερφός/-ή, γιος/κόρη, μαθητής/-τρια κ.α.), εδραιώνουν νέες σχέσεις με τους γονείς τους και τους συνομηλίκους τους, βιώνουν διάφορες εσωτερικές συγκρούσεις με απώτερο σκοπό να συγκροτήσουν  ταυτότητα. Η συγκρότηση ταυτότητας είναι η επίτευξη της αίσθησης που έχουμε για το ποιοι είμαστε και με ποιον τρόπο προσαρμοζόμαστε στην κοινωνία. Αποτελεί μια μακρόχρονη και περίπλοκη διαδικασία αυτό-προσδιορισμού. Είναι η διαδικασία κατά την οποία το άτομο αναγνωρίζει τις κλίσεις του και τα ταλέντα του και κατανοεί που ανήκει σε σχέση με το υπόλοιπο κοινωνικό σύνολο, ενώ επίσης δίνει κατεύθυνση, σκοπό και νόημα στην ζωή του. Αποτελεί το βασικότερο εμπόδιο που πρέπεινα υπερβούν οι έφηβοι για να εξασφαλίσουν μια ομαλή και επιτυχή μετάβαση στην ενηλικίωση.

Επιδράσεις στην ταυτότητα. Οι έφηβοι αντλούν πολλές από τις ιδέες τους και τις αξίες τους από διάφορες ομάδες ατόμων με τις οποίες αλληλεπιδρούν συχνά και έχουν στενές σχέσεις ή από ευρύτερες κοινωνικές ομάδες με τις οποίες έχουν κοινά ιδανικά και αντιλήψεις. Μερικές φορές οι έφηβοι επηρεάζονται από τις αξίες και τις στάσεις ενός συγκεκριμένουατόμουαντί μιας ομάδας. Αυτός ο σημαντικός άλλος μπορεί να είναι ένας στενός φίλος, ο μεγαλύτερος αδελφός, ένας αστέρας του σινεμά, του αθλητισμού ή της μουσικής που θαυμάζουν.

Οι έφηβοι που καταφέρνουν να συγκροτήσουν ταυτότητα είναι περισσότερο ισορροπημένοι συναισθηματικά όσον αφορά τους γονείς και την οικογένεια τους, ενώ η επιδίωξη της ανεξαρτησίας είναι λιγότερο συναισθηματικά φορτισμένη και δεν χαρακτηρίζεται από μια αίσθηση απομόνωσης και εγκατάλειψης. Ως αποτέλεσμα ακολουθούν ένα πλάνο για τις επιλογές τους, το επάγγελμα που θέλουν να ακολουθήσουν και συμπεριφέρονται σύμφωνα με τις αξίες και τα ιδανικά που οι ίδιοι έχουν διαμορφώσει. Η επίτευξη της συγκρότησης ταυτότητας θεωρείται η πιο επιθυμητή και η πιο ώριμη κατάσταση.


Χριστίνα Τσιούλου

Ψυχολόγος, απόφοιτη του Τμήματος Ψυχολογίας του Α.Π.Θ.
Ειδίκευση στην Κλινική Ψυχοπαθολογία
E-mail: tsioulou22@gmail.com