Τις τελευταίες εβδομάδες ανακοινώθηκαν τα αποτελέσματα μιας σημαντικής έρευνας του HARVARD UNIVERSITY και της καθηγήτριας Dr. Jean Twenge, συγγραφέα του BestSeller «I-Gen», (η οποία ανακοινώθηκε στο CNN), η οποία σχετίζεται με το τι επηρεάζει τα νέα παιδιά σήμερα. Η έρευνα άρχισε εδώ και 25 χρόνια και συνεχίζει μέχρι και σήμερα σχετικά με το «Πώς επηρεάζουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και η ανεξέλεγκτη ενασχόληση με αυτά, την ψυχολογία, ισορροπία και εξέλιξη των παιδιών».

Όπως αναφέρει η ερευνήτρια Dr. Twenge: «Τα παιδιά μας επηρεάζονται ψυχολογικά, πνευματικά & εξελικτικά άμεσα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (Social Media) σε τέτοιο υπερβολικό βαθμό, ώστε τα «μέσα» αυτά να έχουν μετατραπεί σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό, «η Eσωτερική Φωνή των παιδιών». Τα μηνύματα που παίρνουν από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης,  η φανατική ενασχόληση τους με αυτά καθώς και η μίμηση των γονιών τους που επίσης ασχολούνται εντατικά με αυτά, δημιουργεί πολλά προβλήματα στην ψυχή και μυαλό των παιδιών, καθώς και την μετέπειτα εξέλιξη τους».


Μια πικρή/τρομακτική αλήθεια για τα παιδιά σήμερα

Η έρευνα της καθηγήτριας καταλήγει σε αποτελέσματα σε διάφορους ψυχολογικούς, κοινωνικούς τομείς και εξελικτικούς παράγοντες της ζωής των παιδιών που μας προκαλούν έντονους προβληματισμούς. Συμπερασματικά:

  • Το 2016 και 2017 πιο πολλά παιδιά που ήταν πολύ εκτεθειμένα στο διαδίκτυο αισθάνθηκαν «συναισθήματα απογοήτευσης, ανασφάλειας, ακόμα και κλινικής κατάθλιψης καθώς και «έλλειψη νοήματος και ελπίδας», γιατί συνέκριναν διαρκώς τους εαυτούς τους με άλλα συνομήλικα, «επιτυχημένα» παιδιά που παρακολουθούσαν στο διαδίκτυο, και αισθανόντουσαν ότι δεν ήταν «αρκετά όμορφα, επιτυχημένα, κοινωνικά αποδεκτά», όπως αυτά που παρακολουθούσαν στο διαδίκτυο.
  • Παρατηρήθηκε ότι τα «υπερ-εκτεθειμένα» στο διαδίκτυο παιδιά αισθάνονται, σύμφωνα με την έρευνα, 2 φορές πιο πολύ συναισθήματα μοναξιάς, ανικανότητας, απογοήτευσης, γιατί δεν ανήκαν σε κάποια «in διαδικτυακή ομάδα».
  • Σύμφωνα με την έρευνα υπήρξε αύξηση κατά 45%, από το 2011 μέχρι το 2016/17, στην διάγνωση της κλινικής κατάθλιψης στα παιδιά. Επίσης, υπήρχε αύξηση κατά 35% στις σκέψεις, απόπειρες αυτοκτονιών σε αυτά τα παιδιά.
  • Αποδείχθηκε ότι την ίδια περίοδο 2011 μέχρι το 2016/17, υπήρχε φανερή μείωση του ποιοτικού χρόνου που τα παιδιά περνούσαν με τους φίλους και την οικογένεια τους. Αντίθετα υπάρχει φανερή αύξηση του χρόνου που προτιμούν να ασχολούνται με τις ηλεκτρονικές συσκευές και τα socialmedia.
  • Ταυτόχρονα παρατηρήθηκε ότι υπήρχε μείωση κατά 35% του χρόνου που τα παιδιά ξοδεύουν στις διαπροσωπικές επαφές, ακόμα και στα «ρομαντικά ραντεβού/dating». Επίσης, υπήρχε 40% αύξηση του συναισθήματος της μοναξιάς και αποξένωσης, όταν τα παιδιά ρωτήθηκαν σε σταθμισμένα ερωτηματολόγια από συμβουλευτικούς ψυχολόγους.
  • Υπήρχε επίσης 45% μείωση των ωρών του ύπνου σε παιδιά δημοτικού, γυμνασίου και λυκείου, με ότι αυτό συνεπάγεται αρνητική επιρροή στην υγεία & πτώση στις ακαδημαϊκές, κοινωνικές και αθλητικές τους επιδόσεις.
  • Για να προβληματιστούμε λοιπόν: γιατί άραγε αυτό συμβαίνει αυτό το φαινόμενο; Γιατί τα παιδιά μας σήμερα εμφανίζουν αυξημένα ποσοστά κατάθλιψης, απογοήτευσης, κρίσης ταυτότητας που ασχολούνται υπερβολικά με τις ηλεκτρονικές συσκευές και το διαδίκτυο;
  • Για σκεφτείτε: την εποχή που μεγαλώναμε εμείς οι γονείς, 2/3 γενιές πίσω, που δεν είχαμε τόσες πολλές ηλεκτρονικές συσκευές κοινωνικής δικτύωσης, δεν είχαμε I-phone, I- pad, Facebook, Instagram, Viber, Whatsapp κτλ.και δεν μπορούσαμε να δηλώσουμε με καταπληκτική ταχύτητα που και με ποιούς είμαστε ή αυτόματα να ελέγξουμε που ήταν οι φίλοι μας, τι φορούσαν ακριβώς, σε τι πάρτι πήγαν και εμάς δεν μας κάλεσαν εμάς, ποιοι κάνουν παρέα με ποιους ακριβώς, γιατί αυτοί είναι πάντα μαζί, ποιοι ανήκουν στην «in» παρέα καιδημιουργούν Special inside groups FB και ποιοι δεν ανήκουν και είναι οι «παράξενοι, οι outsiders»
  • Και στην εποχή που μεγαλώναμε εμείς υπήρχαν αυτοί που αποτελούσαν τα «ingroups» και οι«outsiders» αλλά όχι τόσο έντονα, γρήγορα και φανερά. Τώρα με το διαδίκτυο όλα γίνονται πολύ πιό γρήγορα και φανερά, δεν υπάρχουν όρια, στεγανά και αυτοί που δεν ανήκουν μπορούν να το μάθουν πολύ γρήγορα, με σκληρό τρόπο και να πληγωθούν πολύ πιο εύκολα και ανεπανόρθωτα. Κάποιοι το αντέχουν, κάποιοι υπερευαίσθητοι όχι.
  • Το bullying και η περιθωριοποίηση γίνεται πολύ πιο γρήγορα, απόλυτα και σκληρά. Τίποτα δεν μένει κρυφό, όλα εκτίθονταν εύκολα, γρήγορα και απόλυτα. Αυτό είναι ιδιαίτερα σκληρό για μικρά και έφηβα παιδιά που, έτσι και αλλιώς, έχουν να διαχειριστούν θέματα ταυτότητας, αυτοπεποίθησης, σιγουριάς.
  • Πολύ εύκολα τα παιδιά που δεν είναι αποδεκτά και δεν «ανήκουν» γιατί δεν κάνουν ότι κάνουν οι άλλοι ή δεν έχουν όσα έχουν οι άλλοι ή δεν ντύνονται όπως ντύνονται οι άλλοι ή δεν πάνε σε μέρη που πάνε οι άλλοι, νοιώθουν συναισθήματα κατωτερότητας, απόρριψης, απογοήτευσης, περιθωριοποίησης, ακόμα και κατάθλιψης. Σε μερικές περιπτώσεις βιώνουν επίσης και συμπτώματα σοβαρών διατροφικών διαταραχών, φοβιών, κρίσεις πανικού, συμπτώματα ψυχοπαθολογίας, τάσεις «φυγής» ή ακόμα και σκέψεις, απόπειρες και πράξεις αυτοκτονίας!
  • Το να είσαι έφηβος είναι ένας πολύ απαιτητικός ρόλος αλλά ιδιαίτερα στην εποχή μας, στη εποχή της κοινωνικής δικτύωσης, των social media, είναι ακόμα πιο απαιτητικός. Αυτό πρέπει να συνειδητοποιήσουν οι γονείς και να βοηθήσουν τα παιδιά τους να αντιμετωπίσουν με δύναμη και διάκριση.

Οι επίσημες επιστημονικές έρευνες σε Ευρώπη και Αμερική δείχνουν ότι τα συμπτώματα ψυχοπαθολογίας στους εφήβους αυξάνουν:

  • 1 στα 5 παιδιά έχουν έντονα ψυχολογικά προβλήματα όπως Φοβίες, εξάρσεις Θυμού, Πανικού, Απογοήτευσης…
  • 43% αύξηση στη ΔΕΠΥ (Διάσπαση Προσοχής & Υπερ-κινητικότητα)
  • 37% αύξηση στην εφηβική Κατάθλιψη
  • 150%αύξηση στις απόπειρες Αυτοκτονιών σε παιδιά από 12-16 ετών

Η Dr. Jean Twenge αναφέρει ότι η αιτία αυτών των φαινομένων βασίζεται στο γεγονός ότι τα παιδιά σήμερα στερούνται βασικά στοιχεία μιας υγιούς, φυσιολογικής παιδικής/εφηβικής ηλικίας. Δηλαδή στερούνται:

  • Συναισθηματικά και πρακτικά παρόντες γονείς
  • Καθαρά και προκαθορισμένα όρια και καθοδήγηση
  • Ξεκάθαρες υπευθυνότητες
  • Ισορροπημένη διατροφή και αρκετό ύπνο
  • Επαφή και κίνηση στη φύση και στο καθαρό αέρα,
  • Δημιουργικό παιχνίδι, σωστές κοινωνικές συναναστροφές,
  • Αληθινή χαλάρωση

Αντί γι΄ αυτά που έχουν ανάγκη στα παιδιά δίνονται:

  • Υπερ-απασχολημένοι γονείς που δεν έχουν ελεύθερο χρόνο και οι ίδιοι να είναι απορροφημένοι με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και έτσι γίνονται καθρέπτες για τα παιδιά τους, «Τα παιδιά κάνουν ότι κάνουμε και όχι μόνο ότι λέμε!»
  • Γονείς που αδυνατούν να θέσουν ΥΓΙΗ ΟΡΙΑ στα παιδιά τους .
  • Γονείς που δυσκολεύονται, «φοβούνται» ή είναι «ενοχικοί»για να δώσουν στα παιδιά τους ΕΥΘΥΝΕΣ από νωρίς.
  • Γονείς που δυσκολεύονται να επιβάλουν υγιείς συνήθειες καλής διατροφής και ύπνου στα παιδιά τους.
  • Γονείς στερούν στα παιδιά τους επαφή με τη φύση.
  • Γονείς μαθαίνουν στα παιδιά τους από νωρίς να υιοθετούν μια ζωή με διαρκή υπεραπασχόληση, εύκολη διάσπαση προσοχής με πολλά εξωτερικά ερεθίσματα, αυτόματη ικανοποίηση αναγκών κτλ.

Σύμφωνα με έρευνα του TIME.com παρόλο που διαπιστώσαμε ότι υπάρχει έξαρση της παιδικής και εφηβικής κατάθλιψης και των ψυχολογικών νοσημάτων στη παιδική και εφηβικήηλικία, δεν έχει διαπιστωθεί αύξηση αντίστοιχων θεραπειών! Οι ερευνητές έχουν διαπιστώσει ότι υπάρχουν όλο και μεγαλύτερα νούμερα σε νέα παιδιά που ΔΕΝ παίρνουν τη κατάλληλη ψυχολογική, συμβουλευτική βοήθεια και υποστήριξη. Αντίθετα έχουν παρατηρήσει ότι τα κρούσματα BULLYING μέσω του διαδικτύου επηρεάζουν παιδιά από την 5η Δημοτικού.

Έχει παρατηρηθεί ότι πολλά παιδιά είναι ιδιαιτέρα σκληρά στη κριτική των άλλων παιδιών από αυτή τη μικρή ηλικία, ιδιαίτερα στο Instagram, σε σημείο που παιδιά δε θέλουν να πάνε σχολείο ή αρχίζουν να αυτοτραυματίζονται ή να αναπτύσσουν σοβαρές διατροφικές διαταραχές ή και παιδικές καταθλίψεις ή παραβατικές, επικίνδυνες συμπεριφορές ή και έντονη ψυχοπαθολογία.


Τι μπορούμε λοιπόν να κάνουμε οι γονείς για να βοηθήσουμε τα παιδιά μας

  • Οι γονείς ΑΜΕΣΑπρέπει να θέσουν συγκεκριμένα ΟΡΙΑ στη χρήση των μέσων ηλεκτρονικής δικτύωσης . Όρια στο χρόνο, το είδος, την ποιότητα των μέσων. Χωρίς υπερβολές, πρέπει πάντα να θέτουν ΟΡΙΑ στα παιδιά, λαμβάνοντας υπόψη τους την ηλικία, την εξελικτική τους φάση και ωριμότητά τους.
  • Οι γονείς πρέπει να αφιερώσουν το κατάλληλο, ποιοτικό χρόνο να εξηγήσουν στα παιδιά με ΣΥΖΗΤΗΣΗ, με «Ενεργητική Ακρόαση» και «ΕΓΩ-Μήνυμα» για τη χρήση των μέσων ηλεκτρονικής δικτύωσης, τους κινδύνους, τις προκλήσεις κτλ. Χρειάζεται να έχουν υπόψη τους ότι στη συζήτηση με τα παιδιά δε μπορούν να μιλάνε μόνο αυτοί, αλλά και να ακούνε τα παιδιά τους με ΑΝΟΙΧΤΑ αυτιά, μυαλό και ψυχή για το τι θέλουν να τους πουν. Αυτή είναι η «Ενεργητική Ακρόαση»
  • Οι γονείς πρέπει να περάσουν στα παιδιά το μήνυμα ότι για να είμαστε αποδεκτοί ΔΕΝ χρειάζεται να κάνουμε ότι μας επιβάλλουν οι άλλοι, τα δικά τους ιδεώδη, πιστεύω και παραδείγματα, αλλά πρέπει να διατηρούμε δική μας άποψη και πιστεύω Πρέπει να εξηγήσουμε στα παιδιά τις παγίδες του μιμητισμού, με το ΔΙΚΟ μας Παράδειγμα ζωής και πράξης.
  • Οι γονείς πρέπει να επαναφέρουν τη συνήθεια του οικογενειακού τραπεζιού για φαγητό αλλά βασικά για ανταλλαγή απόψεων και δημιουργική συζήτηση. Αν δεν μπορεί να γίνει κάθε μέρα, επειδή οι ρυθμοί της σύγχρονης οικογένειας είναι δύσκολοι, ας φροντίσουν να γίνεται 2-3 φορές την εβδομάδα και οπωσδήποτε το Σαββατοκύριακο .Το Κυριακάτικο τραπέζι μπορεί να φέρει τα μέλη της οικογένειας κοντά, να φέρει στη επιφάνεια θέματα που απασχολούν τα παιδιά και τους γονείς. Μπορεί να βοηθήσει τους γονείς με ψύχραιμο, ήρεμο τρόπο να θέσουν ερωτήσεις στα παιδιά τους, να λάβουν απαντήσεις και επίσης να λύσουν απορίες και να τα συμβουλεύσουν για τους εξωτερικούς και εσωτερικούς κινδύνους, χωρίς πανικό αλλά με ηρεμία, σοβαρότητα, διάθεση επικοινωνίας, κατανόηση και αγάπη.
  • Οι γονείς μπορούν να δώσουν ιδέες και παραδείγματα στα παιδιά τους για παιχνίδια και δραστηριότητες ΠΕΡΑ από τα ηλεκτρονικά και τα «social media». Να εμπνεύσουν τα παιδιά τους να αρχίσουν να ασχολούνται με άλλες ενδιαφέροντες δραστηριότητες και παιχνίδια. Πάντα με το δικό τους παράδειγμα πράξης και ενασχόλησης.
  • Οι γονείς πρέπει να δίνουν στα παιδιά του Υπευθυνότητες και Ευθύνες και αυτό θα βελτιώσει την Ωρίμανση, Αυτοπεποίθηση τους, τη γνώση των ικανοτήτων τους και τη Πίστη στην αξία τους.
  • Επίσης, είναι βασικό οι γονείς να γίνουν οι ίδιοι παράδειγμα για τα παιδιά τους, μειώνοντας το χρόνο χρήσης των μέσων ηλεκτρονικής δικτύωσης στους εαυτούς τους , ιδιαίτερα όταν είναι μπροστά στα παιδιά, όταν επικοινωνούν μαζί τους. Όταν είναι με τα παιδιά τους ΠΡΕΠΕΙ να είναι με τα παιδιά τους ποιοτικά, με όλη τους τη προσοχή και ενέργεια.

ΤΖΙΝΑ Γ. ΘΑΝΟΠΟΥΛΟΥ

Ed.M., M.A., HARVARD University

Ψυχο–Εκπαιδευτική Σύμβουλος Παιδιών, Εφήβων, Ενηλίκων, Ζευγαριών και Οικογένειας

Iατρείο Δρ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ,
ATHENS MEDICAL PARTNERS , Κηφισίας 332
Τηλ.: 210 – 6838241 / 210- 6834639
Κινητό: 00 30 6945541188
Email: ginagthanopoulou@gmail.com


Η Τζίνα Γ. Θανοπούλου, Ed.M., M.A., HARVARD University είναι Ψυχο – Εκπαιδευτική Σύμβουλος Παιδιών, Εφήβων, Ενηλίκων, Ζευγαριών και Οικογένειας. Επίσης έχει εξειδίκευση σε Γυναικεία Θέματα, Εικόνας Σώματος Αυτοπεποίθησης και Διατροφικές Διαταραχές. Στο Harvard University, Graduate School of Education (HGSE) εξειδικεύτηκε στη Συμβουλευτική Παιδιών, Εφήβων σε «Ρίσκο» ( Risk & Prevention Psychology), καθώς & στη Συμβουλευτική Οικογένειας & Ζευγαριών, όπως επίσης στην Γυναικεία Ψυχολογία. Ήταν 16 χρόνια Διευθύντρια του Κέντρου Συμβουλευτικής του International School of Athens, ISA & μέλος του Executive Committe καθώς και πριν 4 χρόνια Συμβουλευτική Ψυχολόγος- Coordinator του Κέντρου Συμβουλευτικής του σχολείου PIERCE του Αμερικανικού Κολεγίου Ελλάδος. Από το Φεβρουάριο του 2015 είναι συνεργάτης – αρθρογράφος της  Huffington Post.gr σε ψυχολογικά – κοινωνικά – εκπαιδευτικά θέματα, όπως και σε άλλα έντυπα και διαδικτυακά μέσα. Συμμετέχει & παρουσιάζει την έρευνα της σε διεθνείς επιστημονικές ομάδες και συνέδρια στον τομέα της Συμβουλευτικής Υποστήριξης & Εκπαίδευσης παιδιών, εφήβων & ενηλίκων.