Tα τελευταία χρόνια ο σχολικός εκφοβισμός κυρίως μεταξύ των συνομηλίκων είναι ένα φαινόμενο που γίνεται όλο και πιο έντονο δημιουργώντας προβλήματα σε όλα τα επίπεδα, ατομικό, οικογενειακό και κοινωνικό επηρεάζοντας κατά πολύ το περιβάλλον του σχολείου και την ομαλή διαδικασία της εκπαίδευσης. Στη μελέτη του φαινόμενου του εκφοβισμού πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όλα τα πλαίσια από τα οποία έχει επιρροές το άτομο, όπως το σχολείο, η οικογένεια, η ομάδα συνομηλίκων και όλα τα κοινωνικά δίκτυα στα οποία συμμετέχει.

Ο σχολικός εκφοβισμός- bullying είναι ένα φαινόμενο παραβατικής συμπεριφοράς κυρίως των νέων ατόμων και των εφήβων και αποτελεί μια μορφή βίας μεταξύ των παιδιών-εφήβων που εμφανίζεται στο σχολικό και οικογενειακό περιβάλλον και στην ευρύτερη κοινότητα, με σκοπό να προκαλέσει πόνο και αναστάτωση. Πρόκειται για μια επανειλημμένη έκθεση του μαθητή σε αρνητικές καταστάσεις και πράξεις άλλων μαθητών που εκδηλώνονται με βία ή επιθετικότητα. Είναι μια συμπεριφορά σκόπιμη όπου εμπλέκονται τα παιδιά που εκφοβίζουν (θύτες) και τα παιδιά που εκφοβίζονται (θύματα) με στόχο οι πρώτοι να στεναχωρήσουν ή να πληγώσουν τους δεύτερους και αυτό τις περισσότερες φορές το κάνουν έχοντας επίγνωση των αποτελεσμάτων της εκφοβιστικής συμπεριφοράς. Η βία μπορεί να πάρει διάφορες μορφές όπως, λεκτική, συναισθηματική, σωματική, σεξουαλική, ηλεκτρονική.

Τα παιδιά που εκφοβίζουν (θύτες)  είναι πιθανότερο να έχουν υποστεί τα ίδια κάποιο είδος βίας μέσα στην οικογένεια και να βιώνουν μια κακομεταχείριση από μέλη της οικογένειας τους ή από το ευρύτερο κοινωνικό σύστημα. Μπορεί ακόμη να μεγαλώνουν σε περιβάλλοντα «χαλαρά» που να μην υπάρχουν κανόνες και όρια ή να επαινείται πολλές φορές η επιθετική τους συμπεριφορά. Σημαντικό είναι και ο τρόπος που αντιμετωπίζονται οι επιθετικές τους συμπεριφορές από τους ενήλικες καθώς οι αυστηρές τιμωρίες και τα σκληρά μέτρα να τους δημιουργούν αρνητικά συναισθήματα και να φέρουν το αντίθετο αποτέλεσμα από αυτό που επιθυμεί ο ενήλικας που βάζει τη συνέπεια.

Αντίστοιχα τα παιδιά που εκφοβίζονται (θύματα) σπάνια υπερασπίζονται τον εαυτό τους ή αντιδρούν στις εκφοβιστικές συμπεριφορές των δραστών αντίθετα αντιδρούν κυρίως με κλάμα, θυμό ή απόσυρση κλείνονται στον εαυτό τους και δεν μιλούν γι αυτό που τους συμβαίνει. Συνήθως δεν καταλαβαίνουν αν φταίνε κάπου ή όχι αλλά νιώθουν μια διαρκή απογοήτευση από τον εαυτό τους, δεν μπορούν να εκφράσουν το θυμό τους παρά εμφανίζουν συμπτώματα κατάθλιψης και κάποιες φορές μπορεί να οδηγηθούν ακόμη και στην αυτοκτονία.

Η οικογένεια των παιδιών-θυμάτων και το σχολικό πλαίσιο παίζουν σημαντικό ρόλο στο να καταλάβουν τι ακριβώς συμβαίνει στο παιδί  αλλά και να δουν πως πίσω από μια κατάσταση άγχους-κατάθλιψης-απόσυρσης ή επιθετικότητας-βίας κρύβεται μια συναισθηματική δυσκολία γενικότερη όσον αφορά την προσωπικότητα του παιδιού και να πρέπει να το ενισχύσουν με συναισθήματα εμπιστοσύνης, ασφάλειας και ζεστασιά ώστε να μπορέσει το παιδί αρχικά να μιλήσει γι αυτό που βιώνει και στη συνέχεια να γίνει η τροποποίηση της προβληματικής κατάστασης.

Το φαινόμενο του σχολικού εκφοβισμού στις μέρες μας είναι εντονότερο και έχει αυξηθεί το ενδιαφέρον των μελετητών να βρουν τους λόγους για τους οποίους συμβαίνει αυτό αλλά και να προβούν σε ενημέρωση των πλαισίων που μπορούν να προβούν σε παρεμβάσεις για την καταπολέμηση του. Μια μερικώς αυθαίρετη άποψη όσον αφορά το γιατί τα τελευταία χρόνια είναι ο εκφοβισμός ένα θέμα που εμφανίζεται διαρκώς στα σχολεία και στην κοινωνία γενικότερα, ίσως είναι γιατί η κοινωνία όσο πάει και γίνεται όλο και πιο πολυπολιτισμική με πολλές διαφορετικότητες μέσα σε αυτή, πράγμα που εντείνει τον κοινωνικό ρατσισμό. Ακόμη οι οικονομικές δυσχέρειες μέσα στις οικογένειες προκαλούν αρνητικά συναισθήματα και αρνητικές συμπεριφορές βίας, νευρικότητας, καυγάδων μεταξύ των ενηλίκων πράγμα που επηρεάζει το νεαρό άτομο και υιοθετεί συμπεριφορές που βιώνει μέσα στην οικογένεια. Τέλος η τεχνολογία και τα μέσα δικτύωσης με τα ποίκιλα ερεθίσματα- παιχνίδια ή ότι άλλο έχει να κάνει με προβολή βίας πολλές φορές πυροδοτούν την επιθετική συμπεριφορά ενός ατόμου, που έχει από την ιδιοσυγκρασία του μια προδιάθεση στην επιθετικότητα.

Το μόνο σίγουρο είναι πως δεν μπορούμε να μελετήσουμε, να κατανοήσουμε και να αντιμετωπίσουμε το φαινόμενο του εκφοβισμού λαμβάνοντας υπόψη μόνο τα ατομικά χαρακτηριστικά των εμπλεκόμενων αφού πρόκειται για ένα θέμα πολύπλευρο με άμεση επιρροή από τα ευρύτερα συστήματα της οικογένειας, του σχολείου και της κοινωνίας. Το να λάβουμε ως σύμπτωμα μια εχθρική συμπεριφορά του παιδιού-θύτη ή μια συμπεριφορά άγχους και απόσυρσης του παιδιού-θύματος δεν βοηθά στην καταπολέμηση του φαινομένου. Η τροποποίηση πρέπει να γίνεται ολιστικά αλλάζοντας όλο το σύστημα που πλαισιώνει το κάθε παιδί. Τα εμπλεκόμενα συστήματα (οικογένεια, σχολείο, κοινωνία) πρέπει να συμβουλεύονται και να κατευθύνονται από θεραπευτικά πλαίσια και από ειδικούς της ψυχικής υγείας, να  συνεργάζονται μεταξύ τους, για να μπορέσει να γίνει  ομαλή η κοινωνική ένταξη όλων των παιδιών με συναισθηματικές δυσκολίες ή προβληματικές συμπεριφορές που δυσχεραίνουν την ομαλή ενσωμάτωση στην κοινωνία.


Βασιλική Κανδυλιώτη

Ειδική Παιδαγωγός

τηλ: 211 7152775
email: topirgolexo@gmail.com
Τιτάνων 28- Ελληνικό, Αθήνα