Τον τελευταίο καιρό, ολοένα και πιο συχνά, ακούμε τον όρο σχολική διαμεσολάβηση. Καθημερινά, σε όλα σχεδόν τα σχολεία παρατηρούνται φαινόμενα λεκτικής και σωματικής βίας τα οποία ολοένα και αυξάνονται. Οι συχνές αυτές συγκρούσεις των μαθητών είναι έντονες και κάποιες φορές έχουν διάρκεια ή εμπλέκουν και άλλους συνομήλικους στη διαδικασία «απόδοσης δικαιοσύνης». Στις περισσότερες περιπτώσεις οι εμπλεκόμενοι κατευθύνονται από το θυμό τους και κατά συνέπεια αδυνατούν να κατανοήσουν τα συναισθήματα και την κατάσταση της άλλης πλευράς.

Κάτι τέτοιο δε φαίνεται παράλογο, εφόσον το παιδί από τη φύση του προσπαθεί να κοινωνικοποιηθεί χωρίς ωστόσο να ξεφεύγει από τον εγωκεντρισμό που το χαρακτηρίζει. Οι συγκρούσεις, επομένως, είναι αναπόφευκτες εφόσον οι μαθητές δεν μπορούν να διαχειρίζονται τα συναισθήματά τους ώστε να λύνουν αρμονικά τις συγκρούσεις τους και να μπορούν να αλληλεπιδρούν σε ένα σύνολο.

Στο πλαίσιο της δημιουργίας μιας ολοκληρωμένης προσωπικότητας, ικανής να διαχειριστεί τη μετέπειτα ζωή με επιτυχία, το σύγχρονο σχολείο ανοίγει τις πόρτες του για να δεχτεί και να εφαρμόσει το νέο θεσμό της «σχολικής διαμεσολάβησης» ως μέθοδο επίλυσης των συγκρούσεων οι οποίες προκύπτουν στους κόλπους της σχολικής κοινότητας.

Στη διαδικασία της σχολικής διαμεσολάβησης καταφεύγουν οι μαθητές που έχουν εμπλακεί σε μία σύγκρουση. Τα δύο εμπλεκόμενα μέρη βρίσκονται σε ουδέτερο χώρο και περιγράφουν το γεγονός σε ένα τρίτο μαθητή ο οποίος έχει εκπαιδευτεί από την ίδια τη σχολική μονάδα στο ρόλο του διαμεσολαβητή. Οι συμμετέχοντες παρίστανται στη διαδικασία αυτόβουλα και χωρίς εξωτερικές πιέσεις ενώ ο διαμεσολαβητής δίνει το χρόνο στον κάθε διαφωνούντα να εκθέσει λεπτομερώς το συμβάν. Ο ίδιος είναι ένας καλός ακροατής που παρακολουθεί και ακούει με ενδιαφέρον το τι λέγεται χωρίς να διακόπτει ούτε να επιτρέπει παρεμβάσεις. Όταν ο μαθητής ολοκληρώσει, ο διαμεσολαβητής συνοψίζει αυτό που έχει ειπωθεί. Με αυτό τον τρόπο επιβεβαιώνει ότι έχει καταλάβει σωστά ενώ παράλληλα τα εμπλεκόμενα μέρη έχουν την ευκαιρία να ξανακούσουν την ιστορία. Τέλος, μετά την ακρόαση, ο διαμεσολαβητής ρωτάει τον κάθε διαφωνούντα με τι τρόπο θεωρεί ότι θα μπορούσε ο ίδιος να βοηθηθεί και εν τέλει τι είναι αυτό που θα επιθυμούσε να γίνει.

Κατά τη διάρκεια της όλης διαδικασίας, ο διαμεσολαβητής που εμπνέει και εγγυάται την εμπιστοσύνη θα πρέπει να φροντίζει για την τήρηση των αρχών της διαμεσολάβησης οι οποίες σχετίζονται με το σεβασμό και την ίση αντιμετώπιση των διαφωνούντων. Η αμεροληψία και η ουδετερότητα είναι κύρια χαρακτηριστικά ενός καλού διαμεσολαβητή, ο οποίος θα πρέπει να περιορίζεται αυστηρά στο να ακούει προσεκτικά, χωρίς να κρίνει ποιος έχει δίκιο και ποιος άδικο και χωρίς να δίνει συμβουλές προτείνοντας στους διαφωνούντες τι να κάνουν. Σε περίπτωση που ο ίδιος συνδέεται περισσότερο με κάποιον από τους διαφωνούντες (πχ φίλοι ή συμμαθητές) θα πρέπει να αποφεύγει την ανάληψη της συγκεκριμένης υπόθεσης. Επίσης, ο διαμεσολαβητής είναι αρμόδιος για την τήρηση της εχεμύθειας σε ό,τι αφορά τόσο τη σύγκρουση αυτή καθεαυτή όσο και των όσων γίνονται, λέγονται ή γράφονται κατά τη διάρκεια της διαδικασίας. Μέσα σ’ ένα τέτοιο κλίμα ενεργητικής ακρόασης, ουδετερότητας και εμπιστευτικότητας, οι διαφωνούντες περιγράφουν το συμβάν, το πώς αισθάνθηκαν και το τι θα ήθελαν. Κατά συνέπεια, κάθε εμπλεκόμενο μέρος έχει την ευκαιρία να αντιληφθεί την κατάσταση στην οποία βρίσκεται το άλλο, γεγονός που πιθανότατα να οδηγήσει σε μία ειρηνική επίλυση της σύγκρουσης.

Από τα παραπάνω προκύπτει ότι η διαμεσολάβηση βοηθάει τους μαθητές να ωριμάσουν αποκτώντας ενσυναίσθηση. Εκτός από τη διαχείριση των δικών τους συναισθημάτων καλούνται να ακούσουν αλλά και να κατανοήσουν και την άλλη πλευρά με αποτέλεσμα, στο μέλλον, να μπορούν να κάνουν μια πιο ολοκληρωμένη αξιολόγηση των καταστάσεων και να περιορίζονται σε απλές διαφωνίες χωρίς έντονες συγκρούσεις. Η όλη διαδικασία της διαμεσολάβησης μας δείχνει ότι η σύγκρουση μπορεί να έχει θετικά αποτελέσματα όπως τη γεφύρωση των διαφορών και την αρμονική συνύπαρξη με τον επαναπροσδιορισμό σχέσεων, γεγονός που αδιαμφισβήτητα οδηγεί σε πρόοδο και εξέλιξη.


Αναστασία Μαθιούδη
Master in Education
amathioudi@yahoo.gr