Με, τον εξαιρετικά σημαντικό, στόχο κάθε παιδί να βρίσκει μία οικογένεια που του αξίζει, τα Παιδικά Χωριά SOS Ελλάδος και το Κέντρο Κοινωνικής Πρόνοιας Περιφέρειας Αττικής ξεκίνησαν ένα φιλόδοξο, όσο και ουσιαστικό πρόγραμμα φροντίδας και αποκατάστασης βρεφών από τα δημόσια νοσοκομεία, μέσα από τη διαδικασία της ανάδοχης οικογένειας. Είναι από τις ελάχιστες φορές που ιδιωτικός και δημόσιος τομέας συνεργάζονται στενά και κάτω από ιδιαίτερες συνθήκες, προκειμένου να δώσουν σε παιδιά – που η ζωή τους έδειξε από νωρίς το σκληρό της πρόσωπο – την άμεση προοπτική να μεγαλώσουν σε ένα ζεστό, ασφαλές και υποστηρικτικό οικογενειακό περιβάλλον.

Ο Στέργιος Σιφνιός, διευθυντής Κοινωνικής Εργασίας και Έρευνας των Παιδικών Χωριών SOS Ελλάδος, μιλά στο childsafety.gr για τον ευγενή σκοπό του προγράμματος αναδοχής, την τεράστια προσπάθεια που γίνεται προκειμένου να αλλάξει το πλαίσιο φροντίδας και αποκατάστασης των παιδιών, τις εύλογες δυσκολίες αλλά και τις ελπιδοφόρες προοπτικές του.

Συνέντευξη


Πότε ξεκίνησε το πρόγραμμα της αναδοχής, κύριε Σιφνιέ;

Το συνολικό πρόγραμμα της αναδοχής ξεκίνησε από το Δεκέμβριο του 2016 ενώ ο ξενώνας για τα βρέφη υποδέχθηκε το πρώτο μωρό το Φεβρουάριο του 2017. Είμαστε ακόμα στην αρχή.

Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στην υιοθεσία και την αναδοχή;

Είναι δυο εντελώς διαφορετικά πράγματα. Κατ΄ αρχήν, το επιθυμητό είναι, όλα τα παιδιά, να ζουν σε ένα οικογενειακό περιβάλλον. Συνεπώς, εκείνα που, για κάποιους λόγους, δε μπορούν να ζουν με τη βιολογική τους οικογένεια και δε μπορούν να επιστρέψουν σε αυτήν, είναι καλό να υιοθετηθούν, δηλαδή να βρεθεί μια οικογένεια να τα κάνει παιδιά της. Ωστόσο, υπάρχουν περιπτώσεις, όπου τα παιδιά δεν μπορούν να πάνε για υιοθεσία, ενδεχομένως γιατί η βιολογική τους οικογένεια, ύστερα και από προσπάθεια που θα γίνει μαζί της, να τα ζητήσει πίσω. Οι γονείς δε θέλουν, δηλαδή, να τους αφαιρεθεί η γονεϊκή ιδιότητα. Σε κάποιες περιπτώσεις, βλέπουμε πως μπορεί να συμβεί αυτό στο μέλλον, όχι σε 2 μέρες ή σε 2 μήνες αλλά σε 1 χρόνο. Επίσης, κάποιες φορές δεν είναι εύκολο να ξεκαθαρίσει το νομικό ζήτημα της επιμέλειας, ώστε τα παιδιά να πάνε για υιοθεσία, άρα όλο αυτό το διάστημα θα πρέπει να πάνε σε ένα σπίτι. Η τρίτη περίπτωση αφορά παιδιά που παρουσιάζουν κάποιο πρόβλημα υγείας, παράγοντας ανασταλτικός για υιοθεσία. Αυτές είναι οι περιπτώσεις παιδιών που προτείνονται αναδοχή, προκειμένου, για μικρό ή μεγάλο διάστημα, να μη μείνουν σε ένα ίδρυμα.

Ποιος είναι ο μικρότερος χρόνος και ποιος ο μεγαλύτερος που μπορεί ένα παιδί να μείνει σε μια ανάδοχη οικογένεια;

Υπάρχει κατ΄ αρχήν η βραχύχρονη αναδοχή. Το παιδί βρίσκεται ξαφνικά στο νοσοκομείο και πρέπει να μεταφερθεί σε ένα χώρο πολύ προσωρινά και μετά σε αναδοχή, μέχρι να λυθεί το νομικό ζήτημα. Αυτό μπορεί να διαρκέσει από 6 μήνες μέχρι 1 χρόνο. Υπάρχουν όμως και περιστατικά που παραμένουν στην ανάδοχη οικογένεια παραπάνω ενώ δεν αποκλείεται όταν περάσουν 2 ή 3 χρόνια και φανεί ότι δεν υπάρχει καμία ελπίδα να επιστρέψουν στο οικογενειακό περιβάλλον, να υιοθετηθούν, εφόσον το ζητήσει η ανάδοχη οικογένεια. Το ίδιο συμβαίνει και για τα παιδιά που έχουν κάποιο πρόβλημα υγείας, οπότε μένουν για μεγάλο χρονικό διάστημα σε οικογένειες που είναι κατάλληλα προετοιμασμένες και έχουν τη διάθεση θα φροντίσουν ένα τέτοιο παιδί.

Οι διαδικασίες της αναδοχής είναι το ίδιο χρονοβόρες και γραφειοκρατικές με εκείνες της υιοθεσίας;

Όχι. Αυτό δε σημαίνει όμως ότι δεν είναι πολύ προσεκτικές, διότι και εκεί αναλαμβάνει μια οικογένεια να μεγαλώσει ένα παιδί, άρα η ευθύνη είναι τεράστια στο φορέα που κάνει την αναδοχή. Η σημαντική διαφορά είναι πως στην περίπτωση της αναδοχής, η γονική μέριμνα παραμένει στο φορέα που έχει το παιδί, που μπορεί να είναι το παιδικό χωριό SOS ή ο δημόσιος φορέας που είναι το Κέντρο Κοινωνικής Πρόνοιας Αττικής, το Μητέρα, το Αναρρωτήριο Πεντέλης, η Παιδόπολη του Αγ. Ανδρέα κλπ.

Από ποια ηλικία μπορεί να ξεκινήσει η αναδοχή ενός παιδιού;

Μπορεί να είναι βρέφος ημερών, μηνών, μπορεί και μεγαλύτερο. Υπάρχουν παιδιά σε ιδρύματα που είναι πάνω από 5 ή 6 ετών. Δεν υπάρχει όριο ηλικίας, εξαρτάται από την επιθυμία της ανάδοχης οικογένειας και το συμφέρον του παιδιού.

Ποια είναι, συνήθως, η κοινωνική τάξη και η εισοδηματική κατάσταση των ανθρώπων που ζητούν να γίνουν ανάδοχοι γονείς;

Μέσης κοινωνικής τάξης, άνθρωποι που έχουν τη δυνατότητα να φροντίσουν ένα παιδί. Ούτε πλούσιοι, ούτε φτωχοί. Αυτό είναι και ένα κριτήριο για μας, γιατί δεν έχουμε το δικαίωμα να δώσουμε ένα παιδί σε μια οικογένεια που δε θα μπορεί να καλύψει τις ανάγκες του.

Υπάρχουν κριτήρια προτεραιότητας για να δοθεί ένα παιδί για αναδοχή;

Όσο πιο γρήγορα ξεκαθαριστεί το μέλλον του παιδιού, γίνουν οι διαδικασίες για να βρούμε τους βιολογικούς γονείς και δούμε ότι δε μπορούν άμεσα να πάρουν το παιδί τους, τόσο πιο εύκολο είναι να πάει σε ανάδοχη οικογένεια. Επίσης, λαμβάνεται σοβαρά υπόψη και η ηλικία του παιδιού που επιθυμεί ή μπορεί να έχει ο ανάδοχος γονέας.

Το αντίστροφο: υπάρχουν συγκεκριμένες ηλικίες παιδιών που ζητούν συνήθως οικογένειες που ενδιαφέρονται για να αναδοχή;

Κατ΄ αρχήν, πρέπει να σας πω ότι η ηλικία των αναδόχων γονέων δεν πρέπει να ξεπερνά τα 50 έτη από την ηλικία του παιδιού και το ελάχιστο τα 18 με 19 έτη. Η ηλικία είναι πολύ βασικό στοιχείο. Οι ανάδοχοι γονείς, στην πλειοψηφία τους, επιζητούν μικρά παιδιά αλλά αυτό έχει να κάνει και με το τι επιτρέπεται. Για παράδειγμα, σε ένα γονέα 55 ετών δε μπορεί να δοθεί ένα βρέφος. Επίσης, σημαντικό είναι πως αξιολογούμε τις δυνάμεις, τις δυνατότητες και την προσωπικότητα των ανάδοχων γονέων, μέσα από συζητήσεις με κοινωνικούς λειτουργούς, ψυχολόγους κλπ. Στο τέλος της ανταλλαγής πληροφοριών, θα δοθεί στον ανάδοχο γονέα ένα προφίλ, μια πρόταση. Θα σας πω ότι συνήθως δεν υπάρχουν  αποκλίσεις, πολλές φορές οι ανάδοχοι οδηγούνται από αυτό που θέλουν και αυτό που είναι πραγματικά το σωστό.

Να μιλήσουμε λίγο για τον ξενώνα για τα βρέφη που δημιουργήσατε;

Βεβαίως. Υπήρχε ένας μεγάλος αριθμός βρεφών που παρέμενε στα παιδιατρικά νοσοκομεία και τα δημόσια μαιευτήρια, είτε γιατί οι μητέρες είχαν προβλήματα, είτε γιατί έφευγαν και άφηναν τα παιδιά τους εκεί. Αυτά τα παιδιά έπρεπε να φύγουν από το νοσοκομείο και, παρά το γεγονός ότι το Κέντρο Κοινωνικής Πρόνοιας Αττικής, μέσα από τις δομές του, φιλοξενεί βρέφη, δεν είχε οικονομική δυνατότητα να οργανώσει νέες δομές για να μεταφερθούν νέα βρέφη ή να οργανώσει το κομμάτι της αναδοχής, αυξάνοντας το προσωπικό του. Συζητώντας το πρόβλημα με το δημόσιο φορέα και το Ίδρυμα Νιάρχος, το οποίο από καιρό έχει δείξει ενδιαφέρον για το θέμα της αναδοχής, συμφωνήσαμε να δημιουργηθεί μια μονάδα στο χώρο του Αναρρωτηρίου Πεντέλης, χώρος που υπήρχε αλλά χωρίς οικονομική δυνατότητα να επανδρωθεί. Εμείς βάλαμε το προσωπικό που το εκπαιδεύσαμε και το εποπτεύουμε. Σήμερα, όλα τα βρέφη έχουν μετακινηθεί από τα δημόσια μαιευτήρια και νοσοκομεία, με στόχο όχι μόνο να πάνε σε ένα χώρο κατάλληλο αλλά να γίνουν και σύντομα οι διαδικασίες αναδοχής.

Πόσα παιδιά φιλοξενούνται τώρα εκεί;

Φιλοξενούνταν 15, ένα παιδί ήδη έφυγε, άλλα δυο με τρία είναι σε διαδικασία να φύγουν τις επόμενες εβδομάδες και βρισκόμαστε σε αναμονή για να έρθουν νέα παιδιά.

Τι μπορεί να κάνει έναν άνθρωπο να γίνει ανάδοχος γονέας; Σας ρωτάω με το δεδομένο ότι βιώνουμε και μια οικονομική κρίση που, ενδεχομένως, λειτουργεί ανασταλτικά.

Το βασικότερο κίνητρο, όσο και αν σας φαίνεται περίεργο σε αυτές τις δύσκολες εποχές, είναι η απόκτηση ενός παιδιού ή ενός ακόμα παιδιού στην οικογένεια. Το κίνητρο είναι η ανάγκη κάποιου να δώσει συναίσθημα και να μεγαλώσει παιδιά. Δευτερευόντως, υπάρχει ένα επίδομα που δίνεται για τις ανάγκες του παιδιού, ανάλογα με την περίπτωση του, το οποίο είναι τουλάχιστον 250 ευρώ και αυξάνεται ανάλογα με το αν έχει το παιδί κάποιο πρόβλημα υγείας. Από εκεί και πέρα, υπάρχει η δυνατότητα αυτό το παιδί να πλαισιώνεται από ειδικούς (ψυχολόγους, κοινωνικούς λειτουργούς, λογοθεραπευτές κλπ) για όλο το διάστημα που είναι στην αναδοχή, ώστε να αντιμετωπίζονται ενδεχόμενα προβλήματα. Αυτά είναι τα τρία κίνητρα, τα οποία όμως βασίζονται στο πρώτο: αν δεν υπάρχει η επιθυμία, τα υπόλοιπα δεν έχουν νόημα.

Με ποιο τρόπο φροντίζετε να φτάσει στον κόσμο το μήνυμα της αναδοχής;

Με αυτό που κάνουμε σήμερα μαζί, για παράδειγμα. Πιστεύουμε ότι ο σωστός τρόπος ενημέρωσης – και σας ευχαριστούμε πολύ που συμβάλλετε σε αυτό – είναι εκείνος που θα φέρει τον κόσμο σε μας. Από εκεί και πέρα, όταν κάποιος πάρει τηλέφωνο και ζητήσει ενημέρωση, ακολουθείται μια συγκεκριμένη διαδικασία. Κάθε πρώτη Τετάρτη του μήνα, στις 15.30 η ώρα, στην οδό Τσόχα 5 στον 5ο όροφο, γίνεται μια ομαδική ενημέρωση από το Κέντρο Κοινωνικής Πρόνοιας της Αθήνας, σχετικά με πως μπορεί κάποιος να γίνει ανάδοχος. Εκεί μπορούν να κάνουν αίτηση. Στη συνέχεια καλούνται από τον κοινωνικό λειτουργό για τα πρώτα στοιχεία της οικογενειακής κατάστασης. Αν κριθεί ότι μπορούν να πάνε στο επόμενο στάδιο, γίνονται συζητήσεις με κοινωνικό λειτουργό, ψυχολόγο, παιδοψυχίατρο και αξιολογούνται αν μπορούν να γίνουν ανάδοχοι.

Πόσο διάστημα χρειάζεται από τη στιγμή της αίτησης μέχρι τη στιγμή της αναδοχής;

Μέσα σε ένα με ενάμιση μήνα μπορεί να τους δοθεί το πρώτο σήμα ότι μπορούν να γίνουν ανάδοχοι. Στη συνέχεια, θα ακολουθήσει η εκπαίδευση τους, η οποία έχει να κάνει περισσότερο με τα συναισθήματα. Μετά, θα διαπιστωθεί αν υπάρχει παιδί που να διαθέτει το προφίλ για το οποίο έχουμε συζητήσει μαζί τους. Το σύνολο της διαδικασίας μπορεί να κρατά 3-4 μήνες αλλά ο τελικός χρόνος εξαρτάται από την ύπαρξη ενός παιδιού που είναι στο προφίλ που θέλουμε. Αν έρθει ένας ανάδοχος και μας πει ότι δεν τον ενδιαφέρουν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά, τότε οι διαδικασίες μπορεί να είναι πιο άμεσες. Αλλά αυτό συνήθως δε γίνεται και είναι λογικό, γιατί ο ανάδοχος θα ζητήσει ένα παιδί με βάση τις δυνατότητες του. Αν μας πει, όμως, ότι θέλει ένα παιδί με ξανθά μαλλιά, γαλάζια μάτια και καταγωγή από τη Σουηδία, θα απορριφθεί από την πρώτη μέρα.

Είσαστε ικανοποιημένοι από την μέχρι τώρα ανταπόκριση του κόσμου;

Τους πρώτους μήνες είχαμε από όλη την Ελλάδα περίπου 300 τηλεφωνήματα. Αυτό δε σημαίνει βέβαια ότι έχουμε τόσες αιτήσεις. Προσωπικά, είμαι πολύ ικανοποιημένος από το γεγονός ότι διαφαίνεται, πως πολύ σύντομα, κάποια βρέφη φεύγουν από τον ξενώνα. Παράλληλα, θέλω να σας πω, ότι αυτό που γίνεται είναι ένα μεγάλο πείραμα. Ένας ιδιωτικός φορέας, όπως τα παιδιά χωριά SOS,  με τη δική του φιλοσοφία, συνεργάζεται με ένα δημόσιο φορέα που έχει, επίσης, τη δική του λογική και διαδικασία. Πρέπει να ξεπεράσουμε τις όποιες δυσκολίες και να προχωρήσουμε. Από εκεί και πέρα, υπάρχει ένα θέμα που αφορά την επαρχία, όπου οι κοινωνικές υπηρεσίες του δημοσίου είναι υποστελεχωμένες. Εμείς έχουμε ένα δίκτυο δικών μας κέντρων στήριξης προς τις οικογένειες σε 10 πόλεις της Ελλάδας, το οποίο πρέπει να εκμεταλλευτεί ο δημόσιος τομέας, για να γίνουν οι διαδικασίες πιο γρήγορα.

Γενικά, πάντως, ιδιωτικοί φορείς στην Ελλάδα δείχνουν ανταπόκριση στο έργο σας. Πρόσφατα, για παράδειγμα, υπογράψατε με την INTERAMERICAN σύμφωνο δέσμευσης για συνεργασία συνεχούς υποστήριξης…

Η σύνδεση της INTERAMERICAN με τα Παιδικά Χωριά SOS ενισχύθηκε πρόσφατα και με τη σύναψη Συμφώνου δέσμευσης της εταιρείας για συνεργασία συνεχούς υποστήριξης. Το Σύμφωνο προβλέπει την παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών υγείας από την INTERΑMERICAN Βοήθειας και τη Γραμμή Υγείας 1010, οποιαδήποτε στιγμή υπάρξει ανάγκη διαχείρισης περιστατικού στις δομές των Παιδικών Χωριών SOS και ιδιαίτερα στον Ξενώνα Βρεφών Αμαρουσίου, καθώς και η διάθεση ασθενοφόρου με εξειδικευμένο πλήρωμα αν χρειαστεί διακομιδή. Η σταθερή, σε ετήσια βάση υποστήριξη που παρέχει η εταιρία στον οργανισμό περιλαμβάνει ακόμη ανάπτυξη διαδικτυακών πρωτοβουλιών όπως έγινε κατά την αλλαγή του έτους για την υποστήριξη του Ξενώνα Βρεφών Αμαρουσίου από την Anytime, χορηγία ασφαλιστικών υπηρεσιών και καλύψεων, καθώς και εκπαίδευση για τις μητέρες των Χωριών SOS στην παροχή Πρώτων Βοηθειών.

Πως αντιμετωπίζετε το ενδεχόμενο να έχει μια ανάδοχη οικογένεια ένα παιδί για αρκετά χρόνια και ξαφνικά να εμφανιστούν οι βιολογικοί γονείς και να πουν ότι το θέλουν πίσω; Φαντάζομαι ότι είναι τεράστιο το ψυχολογικό βάρος των ανθρώπων που έχουν δεθεί με το παιδί και αντίστροφα…

Δεν μας έχει τύχει και δε νομίζω ότι θα μας τύχει, γιατί δίνουμε προτεραιότητα στη δουλειά με τους βιολογικούς γονείς, όταν ακόμα τα παιδιά είναι στον ξενώνα. Να σας πω ένα παράδειγμα: στα μισά από τα πρώτα 13 παιδιά που ήρθαν στον ξενώνα, αναζητήθηκαν και βρέθηκαν οι γονείς τους. Μπήκαμε, λοιπόν, αμέσως στη διαδικασία να δούμε τι δυνατότητες υπάρχουν, αυτές οι οικογένειες να πάρουν πίσω τα παιδιά τους. Στην πλειοψηφία τους ήταν μηδαμινές, οπότε προχωρήσαμε τις διαδικασίες με τον εισαγγελέα για την αφαίρεση της γονικής επιμέλειας και την υιοθεσία ή αναδοχή. Σε κάποιες, λίγες περιπτώσεις, που διαβλέπουμε ότι μπορεί, μετά από διάστημα ενός έτους, η βιολογική οικογένεια να επανέλθει, τότε βρίσκουμε μια ανάδοχη οικογένεια, εκπαιδευμένη και πλήρως συνειδητοποιημένη ότι παίρνει ένα παιδί και σε ένα χρόνο θα φύγει. Όταν τα χρόνια είναι πολλά, τότε μετά μιλάμε για υιοθεσία από την ανάδοχη οικογένεια. Σε κάθε περίπτωση, το τοπίο ξεκαθαρίζει σε ένα, το πολύ 2 χρόνια γιατί ακριβώς δε θέλουμε να βάζουμε το παιδί στη δύσκολη κατάσταση να αποχωριστεί μια οικογένεια, η οποία μετά από τόσα χρόνια είναι πλέον η οικογένειά του.

Ποιο είναι το μήνυμα που θα θέλατε να δώσετε στον κόσμο σχετικά με την αναδοχή;

Η οδυνηρή πραγματικότητα πως η Ελλάδα είναι από τις ελάχιστες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στην οποία η λύση του ιδρύματος είναι ακόμα πρώτη προτεραιότητα για την παιδική φροντίδα. Πάνω από 3.000 παιδιά ζουν σε ιδρύματα και συνεχώς έρχονται καινούργια που δε μπορούν να ζήσουν στη βιολογική τους οικογένεια. Αυτό πρέπει να αλλάξει και ο τρόπος για να αλλάξει, είναι η αναδοχή. Το ίδρυμα πρέπει να αποτελεί για ένα παιδί, την έσχατη λύση. Η μόνη λύση για τη σωστή ανάπτυξή του, ειδικά όταν είναι βρέφος, είναι να ζήσει σε οικογένεια. Ένα μωρό δεν έχει ανάγκη μια κούνια αλλά την αγκαλιά, να βλέπει πρόσωπα, να πηγαίνει βόλτα με το καροτσάκι, να μεγαλώνει σε ένα φυσιολογικό περιβάλλον. Για αυτό και θεωρούμε ότι η αναδοχή είναι πολύτιμη, ίσως περισσότερο από την υιοθεσία, γιατί απευθύνεται σε παιδιά που δε θα έχουν τη δυνατότητα να υιοθετηθούν από νωρίς.

Σας ευχαριστούμε πολύ

Κι εγώ σας ευχαριστώ


Περισσότερες πληροφορίες για την υπηρεσία αναδοχής, στο τηλ. 210 6444161