Ο φόβος στους ανθρώπους είναι ένστικτο.

Είναι μια φυσιολογική  -εγγενής-  αντίδραση σε ένα ερέθισμα άγνωστο και έντονο. Με την ανάπτυξη της αίσθησης του φόβου ο άνθρωπος από πολύ νωρίς στην ζωή του αναγνωρίζει τον κόσμο, οργανώνει μηχανισμούς άμυνας για να προλαβαίνει κινδύνους και επικίνδυνες συμπεριφορές (π.χ. δεν πηγαίνω σε σκοτεινά άγνωστα μέρη).

Μάλιστα με την αρχική επιστράτευση του άγχους η σωματική αντίδραση στον φόβο κατανοεί και ξεχωρίζει τι είναι επικίνδυνο και τι όχι. Έτσι γίνεται κοινωνικά έξυπνο και προσαρμόσιμο. Άρα ο φόβος είναι πολύ χρήσιμος.

Όλα τα παιδιά αναπτύσσουν φόβους για παρόμοιες καταστάσεις, διάφορους έντονους ήχους, τα άγρια ζώα, το σκοτάδι κλπ.

Οι φοβίες από την άλλη είναι παράλογοι, έντονοι φόβοι, συνήθως για καταστάσεις που μπορεί αρχικά να μην προκαλούν άγχος , όπως το ύψος. Είναι επίκτητοι φόβοι και κατά κύριο λόγο προϊόν μιμητικής μάθησης.

Για παράδειγμα, αν η μητέρα φοβάται το ύψος και βρεθεί σε μια τέτοια κατάσταση με το παιδί της, επιδεικνύοντας αγχώδη συμπεριφορά , τότε το παιδί το πιο πιθανόν είναι να εκδηλώσει κάποια στιγμή στη ζωή του παρόμοια αντίδραση.

Αντίστοιχα, η επιμονή και εμμονή με την καθαριότητα των παιδιών υπό το άγχος μην κολλήσουν μικρόβια, είναι πιθανόν υπό κατάλληλες συνθήκες να προκαλέσει μια τάση των παιδιών για φοβία μικροβίων ή άλλον ψυχαναγκασμό.

Κατά συνέπεια, γίνεται αντιληπτό ότι ο φόβος στην εξέλιξη του παιδιού είναι φυσιολογικός και χρήσιμος, ενώ οι φοβίες είναι  ανασταλτικές, προκαλούν δυσλειτουργικές φοβίες και έντονο διάχυτο άγχος στα μικρά παιδιά.

Χαρακτηριστικές φοβίες των παιδιών είναι:

  • Σχολική φοβία
  • Μικροβιοφοβία
  • Ζωοφοβία (κυρίως έντομα)
  • Κοινωνική φοβία

Οι φοβίες είναι πρόβλημα που αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά. Συνήθως η αιτία που αποδιοργανώνει το παιδί  και το κάνει να χάνει την ψυχική του αρμονία βρίσκεται εντός του οικογενειακού περιβάλλοντος. Εκτός αν πρόκειται για μια τραυματική εμπειρία, όπως π.χ. δάγκωμα ενός σκύλου.

Με ψυχραιμία, επιμονή και υπομονή μπορούμε να βοηθήσουμε το παιδί να απομυθοποιήσει το αντικείμενο του φόβου του. Το συναισθηματικό κλίμα της οικογένειας επιβάλλεται να ωθεί την εσωτερική ασφάλεια του παιδιού και την αυτοπεποίθηση.

Η υπερπροστασία, η ειρωνεία, η γελοιοποίηση του συναισθήματος και η τιμωρία δεν βοηθούν σε καμία περίπτωση. Αντίθετα, η ενίσχυση της αυτονομίας ανά ηλικιακό στάδιο, η εμπιστοσύνη και η τόνωση της αίσθησης της ικανότητας  βοηθούν ώστε το παιδί μας να νιώθει σιγουριά με τον εαυτό του και τα επιτεύγματά του.

Μόνο έτσι θα κατακτήσει τον κόσμο.

Σοφία Θ. Δρόσου
Εξελιγκτική Ψυχολόγος
Λ. Θρακομακεδόνων 130, Αχαρνές