Ένα μεγάλο ποσοστό παιδιών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες δεν έχει προσδιοριστεί πριν την είσοδό του στην τυπική εκπαίδευση. Αυτό εμποδίζει τη συμμετοχή τους σε προγράμματα πρώιμης παρέμβασης που έχουν γνωστή αξία στη μείωση της πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου, της εγκληματικότητας, της εφηβικής εγκυμοσύνης, της αύξησης της απασχόλησης. (GlascoeMarks 2011)

Η σχολική ετοιμότητα δεν αφορά μόνο τα παιδιά και τις πρώτες ακαδημαϊκές δεξιότητες αλλά:

  • τη σωματική υγεία
  • τις γλωσσικές τους δεξιότητες
  • κοινωνική και συναισθηματική ανάπτυξη
  • το κίνητρο για να μάθουν
  • τη δημιουργικότητα, και τις γενικές γνώσεις

Πρώιμη ανάπτυξη του εγκεφάλου & Σχολική ετοιμότητα

Η σημασία της σχολικής ετοιμότητας γίνεται ολοένα και πιο εμφανής σε πρόσφατες έρευνες σχετικά με την πρώιμη ανάπτυξη του εγκεφάλου, η οποία δίνει έμφαση στα αποτελέσματα και στις πρώιμες εμπειρίες και στις σχέσεις, που είναι θεμελιώδεις για την αρχιτεκτονική του εγκεφάλου και την μετέπειτα λειτουργία του. Η πρώιμη μάθηση είναι ενσωματωμένη και δρα συσσωρευτικά σε κρίσιμες περιόδους του πολλαπλασιασμού και κλαδέματος των νευρωνικών συνάψεων. Οι νευρωνικές συνδέσεις δημιουργούνται και τροποποιούνται από τις κοινωνικές και περιβαλλοντικές αλληλεπιδράσεις του παιδιού.  Η επανάληψη βοηθά την ενίσχυση των νευρικών οδών.

Αυτή η πρώιμη πλαστικότητα μπορεί να είναι ένα δίκοπο μαχαίρι, γιατί  ένα χρονίως χαοτικό, στρεσογόνο  και δυσμενές περιβάλλον μπορεί να είναι τοξικό για την ανάπτυξη των σημαντικών  δομών του εγκεφάλου, όπως ο ιππόκαμπος και ο προμετωπιαίο φλοιός. Αντίθετα ένα ασφαλές, σταθερό, και προστατευτικό περιβάλλον, από την άλλη πλευρά, αμβλύνει αυτού του είδους το «τοξικό στρες» και παρέχει ένα ισχυρό θεμέλιο για την μελλοντική μάθηση


Με την ευρύτερη έννοια η σχολική ετοιμότητα περιλαμβάνει:

  • τα παιδιά
  • τις οικογένειες
  • τα πρώιμα περιβάλλοντα
  • το σχολείο και
  • τις κοινότητες

Σχολική Ετοιμότητα

1. Η ετοιμότητα του παιδιο

  • Σωματική και κινητική ανάπτυξη, Σωματική Υγεία
  • Κοινωνικο- συναισθηματική ανάπτυξη, συνεργασία, έκφραση συναισθημάτων, ενσυναίσθηση
  • Προσέγγιση στη μάθηση: ενθουσιασμός, περιέργεια, ιδιοσυγκρασία, αξίες
  • Γλωσσική ανάπτυξη: ομιλία- ακρόαση, κατανόηση, λεξιλόγιο, γραπτός λόγος, ζωγραφική
  • Γνωστική ανάπτυξη: προμαθηματικές έννοιες, προγραφικές, προαναγνωστικές δεξιότητες
  1. Η ετοιμότητα της οικογένειας

Η οικογένεια πρέπει να παρέχει ένα ασφαλές και σταθερό περιβάλλον γαλούχησης, στο οποίο η εμπιστοσύνη και η ασφάλεια, επιτρέπουν στα παιδιά να επωφεληθούν των μαθησιακών εμπειριών. Οι γονείς θα πρέπει να διαβάζουν μεγαλόφωνα στα παιδιά τους, κατά προτίμηση καθημερινά, καθώς και να επεκτείνουν  τις γλωσσικές δεξιότητες των παιδιών τους μέσω ανταπόκρισης σε λεκτικές αλληλεπιδράσεις, και να τα παρακινούν να συμμετέχουν σε ενεργό και αυθόρμητο παιχνίδι

  1. Η ετοιμότητα της κοινότητας

Οι κοινότητες πρέπει να φροντίζουν για την παροχή υψηλής ποιότητας προγεννητικής φροντίδας αλλά και μετά τον τοκετό. συμπεριλαμβανομένων των οικιακών επισκέψεων για οικογένειες  που έχουν αυξημένο κίνδυνο. Ενίσχυση της προσχολικής εκπαίδευσης και τη φροντίδα ώστε να αποκομίσουν τα παιδιά τις απαραίτητες εμπειρίες. Υγιεινή διατροφή και  στέγαση για τα παιδιά. Κατάλληλες προστατευτικές υπηρεσίες για το παιδί και πρώιμες παρεμβάσεις για τα παιδιά που διατρέχουν κίνδυνο  για αναπτυξιακές καθυστερήσεις

Οι κοινότητες έχουν επίσης την ευθύνη της μείωσης  των περιβαλλοντικών τοξινών, ανάπτυξη ασφαλών περιοχών για το παιχνίδι, και παροχή μέσων για όλες τις οικογένειες να έχουν  πρόσβαση σε ποιοτική ιατρική και οδοντιατρική φροντίδα

      4. Η ετοιμότητα του σχολείου

Τα σχολεία χρειάζεται να καλύψουν τις ατομικές ανάγκες και ικανότητες των παιδιών, που προέρχονται από ένα ευρύ φάσμα περιβαλλοντικών και συναισθηματικών εμπειριών Πρέπει να υπάρχει:

  • Προσπάθεια συνέχισης και σύνδεσης μεταξύ προγραμμάτων προσχολικής εκπαίδευσης και δημοτικού σχολείου
  • Δέσμευση για την επιτυχία κάθε παιδιού: επίγνωση ατομικών αναγκών (κοινωνικο-οικονομικό επίπεδο, πολιτισμικό υπόβαθρο) καλύπτοντας τις ιδιαίτερες ανάγκες των παιδιών στην κανονική τάξη
  • Σχεδιασμός ευέλικτων προγραμμάτων σύμφωνα με τις ανάγκες των παιδιών
  • Εξυπηρέτηση των παιδιών στην κοινότητα

Ο ρόλος του εκπαιδευτικού προσχολικής αγωγής

Ο εκπαιδευτικός της τάξης οφείλει να εξασφαλίζει ένα πλούσιο σε ερεθίσματα περιβάλλον, να δημιουργεί διδακτικές παρεμβάσεις και ίσες βιωματικές ευκαιρίες για όλα τα παιδιά και να προάγει τη συναισθηματική, κοινωνική και γνωστική ανάπτυξη των παιδιών.

Η παρατήρηση του εκπαιδευτικού παίζει σημαντικό ρόλο στην κατανόηση και στον εντοπισμό των εκπαιδευτικών αναγκών κάθε μαθητή. Η καταγραφή σημαντικών συμβάντων στο φάκελο του παιδιού, δίνει τη δυνατότητα στον εκπαιδευτικό να ανατρέξει σε οποιαδήποτε χρονική στιγμή και να προβεί σε έγκαιρη ενημέρωση των γονιών και των αρμόδιων υπηρεσιών, όταν εντοπίζονται δυσκολίες προσαρμογής στις ρουτίνες του σχολείου.


Ο ρόλος του παιδιάτρου

Ο πρωταρχικός στόχος του παιδιάτρου είναι  η  βελτιστοποίηση της σωματικής υγείας του παιδιού, καθώς η επίδραση της φυσικής ευημερίας για τη σχολική ετοιμότητα είναι αδιαμφισβήτητη

Η επίβλεψη της υγείας περιλαμβάνει

  • Παρακολούθηση ανάπτυξης
  • Εντοπισμό παχυσαρκίας,
  • Αφύσικα πρότυπα ανάπτυξης
  • ενθάρρυνση φυσικής δραστηριότητας και  επίτευξη κινητικών δεξιοτήτων,
  • φροντίδα των παιδιών για τη συμμετοχή τους στην προσχολική εκπαίδευση

Τέλος οι παιδίατροι έχουν την ευθύνη για την έγκαιρη και πρώιμη ανίχνευση  αναπτυξιακών διαταραχών όπως ο αυτισμός, η νοητική στέρηση, η ΔΕΠΥ, η οποία πραγματοποιείται σε όλες τις τακτικές παιδιατρικές επισκέψεις από τη βρεφική μέχρι τη σχολική ηλικία και πρέπει να προβαίνουν στις ανάλογες παραπομπές και συστάσεις για παρέμβαση σε αντίστοιχες διαγνωστικές υπηρεσίες. (PEDIATRICS, 2016)

Οι διαγνωστικές υπηρεσίες στις οποίες μπορούν να απευθύνονται οι γονείς κατόπιν παραπομπής τους από το σχολείο είναι:

Τα ΚΕΔΔΥ (Κέντρα Διαφοροδιάγνωσης, Διάγνωσης και Υποστήριξης Ειδικών Εκπαιδευτικών Αναγκών -Υπουργείο Παιδείας)

Τα Νοσοκομεία και Δημόσια Ιατροπαιδαγωγικά κέντρα (Υπουργείο Υγείας)


Σοφία Ανεσιάδου

Εκπαιδευτικός Ειδικής Αγωγής
Υπ. Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ
Μονάδα Αναπτυξιακής & Συμπεριφορικής Παιδιατρικής Νοσ. Παίδων «Η Αγία Σοφία»
Επικοινωνία: s.anesiadou@yahoo.gr
https://www.facebook.com/sophie.anesiadou