Η ορθοπεδική χειρουργική έχει αναπτυχτεί πολύ στην αντιμετώπιση των παιδιατρικών καταγμάτων, τα οποία θεωρούνται στη πλειονότητα τους αθώα και εύκολο να αντιμετωπιστούν.  Τα κατάγματα αποτελούν το 15% περίπου των κακώσεων σε παιδιά με πιο συχνά εκείνα στην περιοχή του καρπού. Τα αγόρια τραυματίζονται συχνότερα από τα κορίτσια, ενώ η προοδευτική αύξηση της συχνότητας καταγμάτων τα τελευταία χρόνια οφείλεται στη μεγαλύτερη συμμετοχή σε αθλητικές δραστηριότητες.

Τα κατάγματα στα παιδιά εμφανίζουν σημαντικές διαφορές από αυτά των ενηλίκων, ενώ ποικίλουν ανάλογα με την ηλικία του παιδιού. Η διαφορετική σύσταση των παιδικών οστών, η ύπαρξη παχύτερου και ανθεκτικότερου υμένα που τα περιβάλλει (περιόστεο) και η παρουσία των συζευκτικών χόνδρων (σημεία οστικής ανάπτυξης) με λειτουργικά ισχυρότερους συνδέσμους (συγκριτικά με τα οστά) συμβάλλουν στη δημιουργία ξεχωριστών προτύπων καταγμάτων με διαφορετική αντιμετώπιση από των ενηλίκων. Γενικότερα τα κατάγματα πωρώνονται (κολλάνε) ταχύτερα με μεγαλύτερο δυναμικό διόρθωσης παραμορφώσεων και μικρότερο κίνδυνο παραμονής δυσκαμψίας ή αγκύλωσης.


Μηχανισμός κάκωσης

Συνήθως τα κατάγματα καρπού προκαλούνται έμμεσα μετά από πτώση στο χέρι και σπάνια από άμεση πλήξη. Στην άρθρωση της πηχεοκαρπικής (καρπός) συμμετέχουν κυρίως δύο οστά, η κερκίδα και η ωλένη, με συχνότερη εντόπιση καταγμάτων στο περιφερικό άκρο της κερκίδας.


Κλινική Εκτίμηση

Το παιδί που έχει κάταγμα παραπονιέται για πόνο στο ύψος του καρπού, εμφανίζει οίδημα και παραμόρφωση ανάλογα με τον τύπο κατάγματος. Αρνείται να χρησιμοποιήσει το χέρι, οι κινήσεις είναι επώδυνες και υπάρχει τοπική ευαισθησία στην περιοχή του κατάγματος. Πρέπει πάντα να ελέγχεται η κατάσταση του δέρματος, η αιμάτωση και αισθητικότητα του χεριού καθώς και η παρουσία κακώσεων σε άλλες περιοχές (πχ αγκώνας).

Οι γονείς χρειάζεται να γνωρίζουν ότι οι πτώσεις και επίμονος πόνος θα πρέπει πάντα να οδηγούν στον ορθοπεδικό, γιατί πίσω από αυτά μπορεί να κρύβονται κατάγματα. Ιδιαίτερα τα κατάγματα γύρω από τις αρθρώσεις πολλές φορές περνούν απαρατήρητα, διότι τα παιδιά διαθέτουν ευελιξία και κινητικότητα. Επίσης, τα μικρά παιδιά, πολλές φορές, συνεργάζονται δύσκολα, για αυτό, είναι πολύ σημαντικό, οι γονείς σε συνεργασία με το γιατρό, να φροντίζουν να παραμένουν ήρεμα και να μη φοβούνται.


Απεικόνιση

Στις περισσότερες περιπτώσεις, ο απλός ακτινολογικός έλεγχος με ακτινογραφίες πηχεοκαρπικής σε δύο επίπεδα, επαρκεί. Μερικές φορές κρίνεται απαραίτητη η λήψη ακτινογραφιών στον αγκώνα ενώ σπάνια χρειάζεται αξονική ή μαγνητική τομογραφία για λεπτομερέστερη  απεικόνιση του κατάγματος. Γενικά αποφεύγεται η αλόγιστη χρήση ακτινοβολίας στα παιδιά, ειδικά όταν δεν θα συμβάλει ιδιαίτερα στην αλλαγή της θεραπευτικής μας προσέγγισης.


Θεραπεία

Τα περισσότερα κατάγματα καρπού μπορούν να αντιμετωπιστούν επιτυχώς με συντηρητικά μέσα (γύψος), ενώ σπάνια απαιτείται χειρουργική θεραπεία. Τα απλά κατάγματα αντιμετωπίζονται με γύψο για λίγες εβδομάδες. Στα κατάγματα που έχουν φύγει από τη θέση τους και εμφανίζουν παραμόρφωση (παρεκτόπιση, γωνίωση, στροφή) ο ορθοπεδικός πρέπει να κάνει ειδικούς χειρισμούς (για να επανέλθει το κάταγμα σε σωστή θέση) υπό αναισθησία. Σε σπάνιες περιπτώσεις, όταν το κάταγμα δεν ανατάσσεται κλειστά ή είναι εξαιρετικά ασταθές, χρειάζεται χειρουργική παρέμβαση και συγκράτηση με υλικά οστεοσύνθεσης (πχ βελόνες). Τα υλικά αφαιρούνται σε δεύτερο χρόνο όταν έχει κολλήσει το κάταγμα.

Γενικότερα, ο τύπος κατάγματος και η ηλικία του παιδιού καθορίζουν το είδος και τη διάρκεια θεραπείας που μπορεί να είναι από 3 ως 6 εβδομάδες. Δίνονται απλά παυσίπονα για τον πόνο και οδηγίες σχετικά με το γύψο. Συστήνεται ανάρτηση του σκέλους για τη μείωση του οιδήματος και προοδευτικά έναρξη ασκήσεων άνω άκρου (ώμου, αγκώνα, δακτύλων). Το παιδί επανεκτιμάται κλινικά και ακτινολογικά συνήθως μετά από μια εβδομάδα για να βεβαιωθούμε ότι το κάταγμα παραμένει σε σωστή θέση και δεν έχει παρεκτοπιστεί. Στον ένα μήνα περίπου, ανάλογα με τον τύπο κατάγματος, αφαιρείται ο γύψος και δίνονται ασκήσεις ενδυνάμωσης και ανάκτησης της κινητικότητας της άρθρωσης του καρπού.

Τα παιδιατρικά κατάγματα του καρπού έχουν γενικά πολύ καλή πρόγνωση και σε σπάνιες μόνο περιπτώσεις εμφανίζονται επιπλοκές που χρήζουν περαιτέρω παρακολούθησης και ανάλογης αντιμετώπισης.

Ανδρέας Λαμπράκης, MD, PhD, FRCS

Ορθοπεδικός Χειρουργός

www.andreaslamprakis.gr