Ο όρος ειδικές μαθησιακές δυσκολίες αναφέρεται σε προβλήματα όπου το άτομο παρουσιάζει περιορισμένη ανάπτυξη σε ένα συγκεκριμένο τομέα που αφορά μαθησιακές δεξιότητες, δεξιότητες της γλώσσας ή της ομιλίας ή κινητικές δεξιότητες, που δεν οφείλονται σε νοητική καθυστέρηση, σε αυτισμό, σε κάποιο εμφανές σωματικό πρόβλημα ή σε ελλιπείς εκπαιδευτικές ευκαιρίες. Τα παιδιά με ειδικές μαθησιακές δυσκολίες έχουν συνήθως μέση ή ανώτερη της μέσης νοημοσύνη, αλλά δυσκολεύονται να μάθουν κάποια συγκεκριμένη δεξιότητα στον τομέα όπου εντοπίζεται το πρόβλημα (π.χ. αριθμητική ή ανάγνωση), γεγονός που παρεμποδίζει την πρόοδο τους στο σχολείο.

Οι ειδικές μαθησιακές δυσκολίες περιλαμβάνουν τρεις διαφορετικές ομάδες διαταραχών: διαταραχές της μάθησης, διαταραχές της επικοινωνίας, διαταραχή των κινητικών δεξιοτήτων. Τα παιδιά που δεν αναπτύσσονται στο βαθμό που θα περίμενε κανείς με βάση το νοητικό τους επίπεδο σε κάποιον συγκεκριμένο τομέα μαθησιακών, γλωσσικών ή κινητικών δεξιοτήτων μπορεί να έχουν κάποια από αυτές τις διαταραχές. Οι ειδικές μαθησιακές δυσκολίες συχνά διαγιγνώσκονται και αντιμετωπίζονται στο πλαίσιο του σχολικού συστήματος.

Ας δούμε πιο αναλυτικά τις διαταραχές της μάθησης για τις οποίες έχουν διεξαχθεί και οι περισσότερες έρευνες:


Διαταραχές της μάθησης

Οι διαταραχές της μάθησης χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες: τη διαταραχή της ανάγνωσης (δυσλεξία), τη διαταραχή της γραπτής έκφρασης και την διαταραχή των μαθηματικών.

  • Διαταραχή της ανάγνωσης: τα παιδιά με διαταραχή της ανάγνωσης, που είναι πιο γνωστή ως δυσλεξία, έχουν σημαντική δυσκολία στην αναγνώριση λέξεων, στην κατανόηση της ανάγνωσης και πολύ συχνά στην απλή ορθογραφία. Όταν διαβάζουν δυνατά, παραλείπουν ή προσθέτουν στοιχεία ή παραμορφώνουν την προφορά των λέξεων σε βαθμό ασυνήθιστο για την ηλικία τους. Τα προβλήματα στην ανάγνωση, στην κατανόηση και στην ορθογραφία μπορεί να παραμείνουν και στην ενήλικη ζωή. Η συγκεκριμένη διαταραχή, που εμφανίζεται στο 5 με 10 τοις εκατό των παιδιών σχολικής ηλικίας δεν αποκλείει την επιτυχία, ενώ πολλά άτομα με διαταραχή της ανάγνωσης έχουν διαπρέψει σε όλους τους χώρους.
  • Διαταραχή της γραπτής έκφρασης: αφορά την μειωμένη ικανότητα του ατόμου να γράφει – στην οποία συμπεριλαμβάνονται ορθογραφικά λάθη, λάθη στην γραμματική και στην στίξη, πολύ κακός γραφικός χαρακτήρας – , η οποία είναι αρκετά σοβαρή ώστε να παρεμποδίζει σημαντικά τη μαθησιακή επίδοση του παιδιού ή τις καθημερινές του δραστηριότητες που απαιτούν δεξιότητες γραφής.
  • Διαταραχή των μαθηματικών: τα παιδιά με διαταραχή των μαθηματικών μπορεί να δυσκολεύονται να ανακαλέσουν αριθμητικά δεδομένα με ταχύτητα και ακρίβεια, να μετρήσουν αντικείμενα γρήγορα και σωστά, και να στοιχίσουν αριθμούς σε στήλες.

Στις μέρες μας χρησιμοποιούνται διάφορες στρατηγικές για την θεραπευτική αντιμετώπιση των ειδικών μαθησιακών δυσκολιών, τόσο στο σχολικό πλαίσιο όσο και στην ατομική διδασκαλία. Τα περισσότερα παιδιά με ειδικές  μαθησιακές δυσκολίες πιθανότατα βιώνουν έντονη ματαίωση και αποτυχία, κάτι το οποίο μειώνει τα κίνητρα και την αυτοπεποίθησή τους. Όποιος κι αν είναι ο στόχος τους, τα θεραπευτικά προγράμματα πρέπει να παρέχουν στα παιδιά ευκαιρίες να αισθανθούν ότι τα καταφέρνουν και να αυξηθεί η αίσθηση της αυτοαποτελεσματικότητάς τους. Η ενίσχυση των μικρών βημάτων μπορεί να βοηθήσει να αυξηθούν τα κίνητρα του παιδιού, να επικεντρωθεί καλύτερα στο έργο του και να μειωθούν τα προβλήματα συμπεριφοράς που σχετίζονται με την ματαίωση.

Πέραν από την έμφαση στις σχολικές δεξιότητες, το θεραπευτικό πρόγραμμα πρέπει να περιλαμβάνει και στρατηγικές για την αντιμετώπιση προβλημάτων κοινωνικής και συναισθηματικής προσαρμογής του παιδιού. Η ενημέρωση των παιδιών και των γονέων  γύρω από την ειδική μαθησιακή δυσκολία, η αντιμετώπιση των συναισθηματικών τους αντιδράσεων και η εκπαίδευση τους σε κατάλληλες στρατηγικές διαχείρισης είναι στοιχεία που βοηθούν στην βελτίωση της συνολικής προσαρμογής τους.


Χριστίνα Τσιούλου

Ψυχολόγος, απόφοιτη του Τμήματος Ψυχολογίας του Α.Π.Θ.
Ειδίκευση στην Κλινική Ψυχοπαθολογία
E-mail: tsioulou22@gmail.com